Schulden kunnen iedereen overkomen: hoe ga je ermee om?

Een vergeten rekening, een scheiding, oplopende energiekosten, of een periode zonder werk – het kan iedereen gebeuren. Als dat tot financiele problemen leidt, is het belangrijk om op tijd aan de bel te trekken. Want er is meer hulp beschikbaar dan de meeste mensen denken. En openheid over geld is de eerste stap naar financiële gezondheid.

Hoe ontstaan schulden?

Vaak begint het onschuldig. Je vergeet een factuur te betalen, krijgt te maken met hoge incassokosten, raakt het overzicht kwijt. Of je koopt iets ‘achteraf’ zonder stil te staan bij de extra kosten die daarbij horen. Schulden ontstaan zelden in één keer, maar nemen langzaamaan toe. Juist dat maakt ze zo verraderlijk.

Hoe meer je weet, hoe beter je herkent wanneer je risico loopt. Wie de bekendste oorzaken van schulden bijvoorbeeld kent, kan geldproblemen ook eerder herkennen en eerder actie ondernemen.

1. Levensveranderende gebeurtenissen

Bovenaan de lijst met oorzaken van schulden staat het leven zelf – de dingen die je overkomen. Je wordt ziek, krijgt een ongeluk, gaat scheiden, of wordt bijvoorbeeld ontslagen. Bij onverwachte levensgebeurtenissen wordt plotseling alles anders, wat grote gevolgen kan hebben voor je financiële situatie. Als je dan geen financiële buffer hebt, kan het moeilijk zijn om de klappen op te vangen.

2. Gebrek aan geld-educatie

Jong geleerd is oud gedaan, maar wat als je op jonge leeftijd nooit hebt geleerd hoe je met geld moet omgaan? Door zakgeld leer je bijvoorbeeld de waarde van geld kennen, maar niet elk kind krijgt zakgeld. En als er thuis niet over geld wordt gepraat, krijg je ook niet mee hoe je je financiën goed inricht en welke uitgaven wel en niet verstandig zijn.

3. Stijgende levenskosten

De afgelopen jaren zijn de kosten voor levensonderhoud flink omhoog gegaan. Bovenaan staan de stijgende energiekosten, maar ook levensmiddelen en brandstof zijn flink duurder geworden. Daardoor kan het gebeuren dat je eerst net kon rondkomen met je salaris, maar na de zoveelste prijsverhoging ineens niet meer.

4. Te weinig inkomsten

Ook je salaris kan net tekortschieten om elke maand de vaste lasten te dekken. In veel gevallen zijn er toeslagen en extra ‘potjes’ beschikbaar om mensen in zo’n situatie te helpen. Veel mensen weten die weg alleen niet te vinden, zijn zich niet bewust dat ze er recht op hebben, of zijn afgeschrikt door het toeslagenschandaal en de angst om alles achteraf te moeten terugbetalen.   

Bij de Rijksoverheid kun je online checken of je ergens voor in aanmerking komt. Vanuit de overheid zijn er verschillende toeslagen beschikbaar:

• Huurtoeslag
• Kindgebonden budget
• Zorgtoeslag
• Kinderopvangtoeslag.

Het is afhankelijk van je situatie waar je recht op hebt. Via Dienst Toeslagen kun je online proefberekeningen maken om te kijken of je een of meerdere toeslagen kunt krijgen. 

De gemeente waar je woont kan in sommige gevallen ook bijspringen. De volgende vormen van financiële hulp zijn via de gemeente aan te vragen:

• Algemene bijstand
• Individuele inkomenstoeslag
• Bijzondere bijstand
• Bijdrage voor sportactiviteiten voor kinderen.

Net als voor toeslagen geldt ook hier dat het per geval verschilt waar recht op is. Dit kun je nagaan op de site van je eigen gemeente, of door te bellen naar 14 gevolgd door het netnummer van je gemeente (bijvoorbeeld: 14020 voor Amsterdam).

Wat kun je doen als je schulden hebt? – Een stappenplan

1. Praat erover

Schaamte is vaak de grootste drempel. “Gemiddeld duurt het vijf tot zeven jaar voordat mensen met financiële problemen aan de bel trekken,” zegt Fransien Wolters, directeur van Spaarkracht. Maar hoe langer je wacht, hoe sneller de problemen zich opstapelen. Durf of wil je er niet met vrienden of familie over praten? Dan kun je anoniem terecht bij organisaties zoals Geldfit. Of onafhankelijke informatie raadplegen via NIBUD en Rijksoverheid.

2. Zoek hulp

Zodra je een rekening niet kunt betalen, is het verstandig om contact op te nemen met het bedrijf of de instantie aan wie je het geld verschuldigd bent. Leg je situatie uit, wellicht is er een regeling te treffen. Daarnaast kun je het beste zo snel mogelijk bij je gemeente aankloppen. Gemeentes zijn verplicht om je te helpen, en die hulp is gratis.

Naast het verstrekken van de eerdergenoemde toeslagen en bijstand, kan de gemeente je helpen om inzicht in je financiën te krijgen en een budgetplan met je opstellen. Ook kun je kosteloos worden doorverwezen naar een passende vorm van schuldhulpverlening, bijvoorbeeld een SchuldHulpMaatje of een geldcoach.

3. Krijg weer grip op je geldzaken

Als je schulden eenmaal zijn aangepakt, is het belangrijk dat je ook zelf weer grip krijgt op je eigen financiën. Wat komt er binnen en wat gaat eruit? Waar kun je besparen en hoe zet je geld opzij? Op de website van Geldfit vind je handige tips en tools om je te helpen.

Lukt het niet zelf? Dan kun je ook bellen of chatten met Geldfit, of worden geholpen door bijvoorbeeld een geldcoach of je gemeente. Zo kun je het uiteindelijk weer zelf overnemen met nieuwe vaardigheden en een gevoel van controle.   

Hoe blijf je uit de schulden?

Of je nu de draad opnieuw oppakt na schulden, of juist preventief je financiële situatie onder controle wilt krijgen, onderstaande factoren zijn van belang op je weg naar een duurzame en gezonde relatie met geld. 

Educatie

“Goed met geld omgaan begint met kennis,” zegt Pauline van Brakel, directeur van Geldfit. Toch leert niet iedereen dat vanzelf. Eén op de vijf jongeren heeft bijvoorbeeld een ernstige betaalachterstand. “Eigenlijk zou geldvaardigheid een vak op school moeten zijn,” vindt Fransien Wolters van Spaarkracht. Jongeren die hun financiën bijhouden en sparen, ervaren aantoonbaar minder stress, blijkt uit onderzoek van het NIBUD.

Buffer opbouwen

Zodra je financiële situatie het toelaat, is het verstandig om een buffer op te bouwen. Dan kom je niet direct in de problemen als er een keer iets kapotgaat of je een financiële tegenvaller hebt. Dat geeft rust.

Pauline van Brakel geeft als tip om te proberen aan het begin van de maand geld opzij te zetten, zo voorkom je dat er aan het einde van de maand niets meer over is. Ook adviseert ze om een financiële meevaller – zoals een belastingteruggave of geld dat je cadeau krijgt voor een verjaardag bijvoorbeeld – opzij te zetten in plaats van uit te geven. Op die manier kun je ook geld sparen als je normaal gesproken niets overhoudt.

Hoeveel buffer je het beste kunt aanhouden, is afhankelijk van je situatie. Het NIBUD heeft een handige bufferberekenaar waarmee je het voor jouw persoonlijke profiel kunt uitrekenen.

Sparen, eventueel samen

Sparen is een belangrijk onderdeel van een gezond uitgavenpatroon. En dat is niet alleen weggelegd voor mensen met veel geld. Al is het maar een euro per week, het stellen van een spaardoel en dat langzaam dichterbij zien komen, werkt motiverend en geeft controle.

 “Zelfs wie denkt dat hij het niet kan, lukt het vaak in een spaarkring wél,” vertelt Wolters van Spaarkracht. “Een spaarkring is een groep van vijf tot twaalf leden die je zelf samenstelt, je komt regelmatig bij elkaar en spaart ieder voor zich, maar wel aan de hand van gezamenlijke afspraken.”

Spaarkringen zijn speciaal voor mensen die financieel niet heel ruim zitten. Omdat je samenkomt en ieder een eigen taak heeft – van boekhouder tot geldteller – motiveer je elkaar om vol te houden.

En dat blijkt te werken, uit eigen onderzoek van Spaarkring blijkt dat vooraf 38 procent van deelnemers geen buffer van €400,- had. Na afloop was dat nog maar 18 procent. Op de site van Spaarkracht kun je een online formulier invullen om een spaarkring bij jou in de buurt te starten of te vinden.

Openheid

Rondom geld hangt vaak een wat geheimzinnige sfeer; we zien het als een privéaangelegenheid en praten er weinig over. “In het Nederlands hebben we één woord voor schuld, terwijl in het Engels debt en guilt twee verschillende woorden zijn”, vertelt Pauline van Brakel. “Dat zegt iets over hoe wij over geld denken.”

Door er open over te praten – ook als het moeilijk is – verdwijnt het taboe en groeit het begrip. “Alles en iedereen is welkom voor dat gesprek bij Geldfit”, benadrukt Van Brakel. “Geen vraag is te groot of te klein, we proberen iedereen te helpen.”