Zangeres Nynke Laverman: ‘We kunnen nooit niét verbonden zijn met de natuur’

Nynke en Sytze speelden OAK vorig jaar voor het eerst, in de buitenlucht op cultureel festival Oerol. Een perfecte setting, zegt ze: “Daar konden we precies doen wat we wilden: de blik van mensen naar buiten brengen, naar de levende wereld om hen heen.” De muziek mengde perfect met wat er al was: vogelgezang, de wind die langskwam op precies het juiste moment, het zonlicht door de bomen. “Dan zie je iets gebeuren bij mensen. Ze gaan op hun omgeving letten en raken ontroerd. Op die momenten komt de diepe band die we hebben met de rest van de natuur weer even bovendrijven.”

De weken in aanloop naar de theatertour waren spannend, vertelt Nynke. Want hoe roep je datzelfde gevoel op in een theaterzaal? Met behulp van het decor, videokunst, licht, vogelgeluiden in surround sound en natuurlijk muziek, lukte dat. “De voorstelling is als het ware een samenkomst onder een eik. In het theater is dat een grote, ronde schijf waarop we videokunst projecteren. Onder die eik herinneren we ons de vergeten vriendschap die al eeuwen tussen mens en eik bestaat.”

Het lied van de eik

In OAK staat die vriendschap symbool voor de band tussen mens en natuur. “Ik wist het helemaal niet, maar de eik was vroeger een heilige boom in Nederland. In een tijd waarin we nog een heel animistisch levensbeeld hadden, nog voor het christendom. Alles had toen een ziel, ook de eik.” Tegenwoordig zijn we de vriendschap met de eik uit het oog verloren, stelt Nynke. Net als onze diepe verbondenheid met de rest van de natuur. In Song of Oak, één van de nummers op haar nieuwe album, komt de eik ook aan het woord. “Ik mis jullie, is wat ‘ie eigenlijk zegt. Want we zien hem niet meer staan.”

Op haar vorige album ‘Plant’ benadrukte Nynke hoe we die kloof tussen mens en natuur steeds groter maken. Hoe we de natuur steeds kapotter maken, en steeds minder ruimte geven. “Die confrontatie is belangrijk, maar het is niet genoeg. Het kan mensen namelijk ook lamslaan of afsluiten. Dat wil ik juist niet, ik hoop mensen in beweging te krijgen. Om verder te kunnen, heb je ook inspiratie nodig. Emotie en positieve prikkels zijn daarin heel belangrijk.”

De natuur vergeeft

In OAK legt Nynke dan ook de focus op het feit dat de band tussen mens en natuur nooit stuk kan gaan. “Als je je ervoor openstelt, dan is die er gewoon. De natuur is wat dat betreft heel vergevingsgezind. We hebben zoveel stuk gemaakt, aan bossen, aan grond, aan biodiversiteit. Maar als we het roer omgooien en de natuur weer de ruimte geven, dan zal die gewoon weer opbloeien. En zal die ons gewoon weer voorzien van een overdaad aan eten, onderdak, noem maar op... Dat vind ik heel ontroerend.”

“De natuur is daar heel goed in”, vervolgt Nynke. “Het snapt heel goed dat je mag nemen, maar je moet ook teruggeven en bepaalde dingen met rust laten. Zo houd je de boel in balans. In het Westen zijn wij dat principe van wederkerigheid behoorlijk verleerd.”

Het sprookje van de rechte lijn

Daarom pleit Nynke ervoor dat we de band met de rest van de natuur herontdekken en herstellen. Dat we weer leren leven en meebewegen met de natuur. En dat we niet alleen nemen, maar ook geven. “Er zijn bepaalde natuurwetten die we vergeten zijn, maar die heel belangrijk zijn. In de natuur gaat alles bijvoorbeeld in cycli. Het komt op, het bloeit, het verwelkt weer. Op elke periode van groei, volgt een periode van rust en herstel. Maar wij zijn gaan geloven in een eeuwige rechte lijn. In een economie die altijd maar moet doorgroeien. Terwijl: dat kan helemaal niet, dat komt in de natuur helemaal niet voor.” Het nummer The Story of the Straight Line gaat hierover. Het is een muzikaal sprookje over een kleine punt die een rechte lijn wil worden. De langste rechte lijn die de wereld ooit heeft gezien.

Ergens snapt Nynke wel waar die drang naar groei en doorgaan vandaan komt. “Het leven is niet gemakkelijk, dus we willen meer comfort, veiligheid en controle. En het lukt ons ook om dat voor elkaar te krijgen. Maar we zijn daarin doorgeslagen. De balans is echt zoek. Het is de hoogste tijd om grenzen te stellen, want de grenzen van de planeet komen in zicht.”

Een ander wereldbeeld

De grote vraag is: hoe doe je dat? Volgens Nynke kunnen we veel leren van andere culturen. Ze leefde zelf een tijdje bij de Kazakh-nomaden in Mongolië. “Hun wereldbeeld staat echt haaks op dat van de onze. Alles is verbonden met elkaar, alles heeft een ziel. Van bergen tot planten tot stenen. Wat me opviel: omdat de wereld volgens hen bezield is, is die ook meteen betoverd. Achter alles schuilt een verhaal. Dat is toch een veel mooiere manier van leven? Wij maken van alles ‘dingen’. Een boom is niet meer dan een verzameling planken. Dat vind ik heel zakelijk en arm.”

In het wereldbeeld van die andere culturen schuilen veel wijsheden, stelt ze. Wijsheden waar we in de Westerse wereld wat haar betreft weer wat meer uit moeten tappen. “Veel mensen zoeken tegenwoordig levensgeluk in geld en bezit. Maar de momenten dat je je echt even één voelt met het leven om je heen, dát geeft betekenis aan je leven. Ik vind het bijvoorbeeld zo mooi om me te realiseren dat ik onderdeel ben van die enorme poel van leven. Hoe het allemaal is ontstaan, hoe het allemaal verbonden is… Dat is een eindeloze bron van verwondering.”

“Als je dat tot je door laat dringen en die band voelt, geeft dat zoveel waarde”, besluit ze. “Maar we verliezen dat juist als we ons te veel ontkoppelen. Op begrafenissen worden verhalen en gedichten voorgedragen, niet de beurskoersen op de AEX-Index. Dat is uiteindelijk niet waar het leven om draait.”