De experts:
- Marieke Eyskoot is duurzame lifestyle-expert. Ze werkt als spreker en presentator en is schrijver van duurzaamheidsgids Dit is een goede gids.
- Saskia Sampimon-Versneij is duurzame lifestyle-expert en oprichter van The Green List, een online lifestyle magazine voor iedereen die duurzamer wil leven. Ook haar redactie deelde tips.
- Demian Parasmo is eigenaar en chef van het met een Groene Michelinster bekroonde restaurant Konijnenvoer.
- Alina Salomon heeft een achtergrond in klimaatwetenschappen en antropologie en is directeur en community builder bij Stichting KlimaatGesprekken.
1. Versiering
Of je nu voor minimalistisch gaat of liever groots uitpakt: zo versier je je huis én tuin met zo min mogelijk impact op het milieu.
De kerstboom
Het is de ster van veel woonkamers tijdens de feestdagen: de kerstboom. Een gezellig gezicht, maar ieder jaar worden er in Nederland zo’n 2,5 miljoen kerstbomen verkocht om na een paar weken weer afgedankt te worden (bron: Vereniging voor Nederlandse Kerstboomkwekers). Gelukkig zijn er ook alternatieven.

“Op steeds meer plekken kun je een kerstboom adopteren of huren”, schrijft duurzame lifestyle-expert Marieke Eyskoot in haar boek. Deze worden na de kerst weer in de volle grond geplant. Een kerstboom adopteren of huren kan bijvoorbeeld via Adopteer een Kerstboom (het landelijke netwerk voor biologisch gekweekte adoptiekerstbomen) of Beter Boompje. Beide hebben uitgiftepunten door heel Nederland.
Het terugplanten van je kerstboom kun je natuurlijk ook zelf doen. Al lukt dat lang niet altijd, waarschuwt Marieke. “Daar zijn de kerstbomen niet voor gekweekt. Vaak worden de kluiten deels afgezaagd om in een kleinere pot te passen”, schrijft ze. Toch een poging wagen? “Kies in dat geval voor een boom met een grote kluit. Zorg dat je ‘m binnen genoeg water geeft. Het liefst elke dag een beetje. Sproei ook af en toe de takken. Zet de boom na kerst zo snel mogelijk in de vruchtbare aarde en blijf ‘m (ook gedurende de winter) water geven. Zo heb je de grootste kans dat je kerstboom het overleeft.”
Je kunt natuurlijk ook kiezen voor een bestaande boom of plant. “Een grote kamerplant versieren is net zo leuk”, schrijft Marieke. Of doop, net als directeur van Stichting KlimaatGesprekken Alina Salomon, een boom in jouw straat om tot gemeenschappelijke kerstboom. Alina: “Ik regel warme chocolademelk en wat lekkers en iedereen uit de buurt mag kerstballen komen knutselen voor in de boom. Elk jaar levert het verbinding en mooie gesprekken op.”

Ga je liever voor een kunstkerstboom? “Kies dan een boom van goede kwaliteit die je nog jaren gebruikt en koop ‘m het liefst tweedehands”, zegt duurzame lifestyle-expert Saskia Sampimon-Versneij. Of denk eens aan een alternatieve kerstboom. “Maak een kerstboom van lichtjes op de muur, met resthout of oude boeken. Je kunt er ook een op je raam tekenen met krijtstift of washi tape.” Op haar website vind je de leukste alternatieven.
Maar welke variant heeft nu de minste impact op het milieu? Dat is niet zo makkelijk te beantwoorden volgens Milieu Centraal. Hoe duurzaam een boom is, hangt volgens hen vooral af van het gebruik. Zeker weten dat je goed zit? Doe dan zo lang mogelijk met je kerstboom en koop ‘m zo lokaal mogelijk.
Moet jouw kerstboom na kerst toch de deur uit, informeer dan bij jouw gemeente naar de inleveropties. De kerstbomen die de gemeente inzamelt, gaan naar een afvalenergiecentrale, de versnipperaar of naar de compost, schrijft Milieu Centraal. Die energiecentrale zorgt wel voor CO2-uitstoot, maar niet voor andere schadelijke, luchtvervuilende stoffen.
Verlichting
Over het algemeen geldt dat iets tweedehands kopen duurzamer is dan iets nieuws, maar (kerst)verlichting is vaak de uitzondering op die regel. De milieu-impact van kerstverlichting zit ‘m namelijk vooral in het stroomverbruik en een snoer met ledlampjes is volgens Milieu Centraal maar liefst acht keer zo zuinig als een snoer met gloeilampjes. Vervang snoeren met gloeilampjes daarom door led, ook als de gloeilampjes nog niet kapot zijn.
Om onnodig stroomverbruik te voorkomen, kun je gebruik maken van een timer. Tot slot is het handig om te checken of je verlichting is voorzien van een transformator. Dit kan namelijk voor sluipverbruik (het verbruik van energie terwijl de lichtjes niet branden) zorgen. Haal in dat geval de stekker uit het stopcontact als je de verlichting niet gebruikt. Oude (gloei)lampjes kun je inleveren bij de elektrische apparaten in de milieustraat.
Overige versiering
In de winkels vind je ieder jaar weer de nieuwste trends op het gebied van kerstversiering, maar is het niet veel leuker om op zoek te gaan naar unieke versiering of om zelf iets te maken? “Veel kringloopwinkels hebben in het najaar een speciale hoek voor kerstspullen”, tipt Saskia. “Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het tweedehands vinden.”
Natuurlijk kun je ook je eigen kerstversiering een beetje aanpassen. Op thegreenlist.nl staan een heleboel tips om oude kerstballen in een nieuw jasje te steken. Je vindt er ook andere tips, zoals engelen maken van oud papier en een zero waste adventskalender. Heb je thuis versiering die je al jaren niet meer gebruikt? Organiseer dan een ruil, tipt Milieudefensie. Zet bijvoorbeeld op je werk of in je straat een tafel neer waarop iedereen kerstversiering kan achterlaten en uitzoeken.
2. Cadeaus
De feestdagen zijn het moment waarop veel mensen cadeaus geven én ontvangen. Met deze tips geef je dit jaar een duurzamer cadeau dat nog steeds in de smaak valt bij de ontvanger.
Vind je het spannend om dit jaar een ander soort cadeau te geven? Geen zorgen, uit onderzoek van Milieu Centraal blijkt dat twee derde van de Nederlanders het prima vindt om minder cadeaus te krijgen. 61 procent staat open voor een tweedehands cadeau en bijna driekwart vindt het leuk om iets te ontvangen dat de gever zelf heeft gemaakt (72 procent). Ook cadeaubonnen (77 procent) en diensten, zoals hulp bij reparatie, een avondje oppassen of een maaltijd koken (58 procent), worden door veel mensen gewaardeerd. Slechts 30 procent van de mensen deelt actief een verlanglijstje. Hoog tijd om dat vaker te doen, zegt Alina. “Laten we afstappen van het idee dat dit hebberig zou zijn. Het beste cadeau is het cadeau dat de ander ook echt wil hebben. Je kunt op je lijstje ook expliciet aangeven dat je openstaat voor doe- of tweedehands cadeaus.”
Deze tips verzamelde Marieke in haar boek:
- Ga voor kwaliteit boven kwantiteit.
- Ga voor eerlijke en duurzame cadeaus. Koop bijvoorbeeld bij duurzame winkels als Up To Do Good of duurzame merken en let op keurmerken. Op Keurmerkenwijzer vind je een handig overzicht van alle keurmerken.
- Geef iets weg waar je zelf op uitgekeken bent, maar waar een ander blij van wordt. Bijvoorbeeld een boek waar je van genoten hebt.
- Je hoeft niet altijd spullen te geven. Geef jezelf eens weg: als oppas, klushulp of masseur.
- Een groter cadeau kan een belevenis zijn, zoals een weekendje weg, een theaterbezoek of een natuuractiviteit of geef iemand een abonnement.
- Een zelfgemaakt cadeau is altijd goed: een zakje gedroogde kruiden, koekjes, jam of een zelfgebreide sjaal.
- Geef een waardebon. Denk aan een bon voor theater, film of boeken of een duurzame cadeaubon zoals EcoKadobon, Duurzame Dinerbon of de Re-Fashion Giftcard. Je kunt natuurlijk ook kiezen voor een cadeaubon bij jouw favoriete duurzame winkel, restaurant of merk. Zo kan iemand zelf iets kiezen dat ook echt gebruikt wordt.
- Heeft iemand alleen grotere wensen? Organiseer dan een gezamenlijk cadeau.
- Via GoedeDoelenKaartje kun je een kaartje laten printen en direct een donatie aan een goed doel doen en met een kaartje van FairMail steun je jongeren in ontwikkelingslanden.
Cadeautjes uitgezocht? Dan is het tijd om ze in te pakken. “Gebruik in plaats van nieuw inpakpapier eens een alternatief”, zegt Saskia. “Zoek in de kringloopwinkel bijvoorbeeld bladmuziek, strips of een atlas om je cadeaus in te pakken en gebruik een touwtje in plaats van plakband. Je kunt je cadeau ook inpakken met een doek die je thuis hebt liggen of in de kringloop vindt. In Japan noemen ze dit furoshiki.” Van oudsher is de doek geen onderdeel van het cadeau en neem je deze na het uitpakken weer mee naar huis. Je kunt natuurlijk ook afspreken dat de ontvanger de doek houdt en gebruikt om zelf een cadeau in te pakken.
Cadeaus voor (klein)kinderen
Zeker voor (klein)kinderen is er tweedehands volop keuze. Begin wel op tijd met zoeken, is Saskia’s belangrijkste tip. “Je kunt het hele jaar door al cadeaus verzamelen. Kijk regelmatig in tweedehandswinkels, op platforms als Marktplaats en Vinted of bezoek een speelgoedruilbeurs. Bijvoorbeeld van Swap Sint. Ieder jaar worden er honderden georganiseerd door het hele land.”
Wil je je kinderen spelenderwijs leren hoe leuk het is om (speelgoed) te delen of her te gebruiken, laat ze dan kennismaken met ‘Recycle Piet’: een idee van Saskia. “Zoek een doos en laat je kinderen zelf zoeken naar speelgoed of boeken die ze niet meer gebruiken. Verzamel alles in de doos en zet deze bij de schoen klaar. De volgende ochtend zijn alle spullen weg. Soms laat Recycle Piet een kleinigheidje achter. Bijvoorbeeld een duurzame chocoladeletter. Via de kringloopwinkel vindt het speelgoed zijn weg naar een nieuw thuis. Kleine moeite, grote magie!”
Ook cadeaus voor kinderen hoeven niet altijd fysiek te zijn, schrijft Marieke. “Denk bijvoorbeeld ook eens aan een abonnement op een speel-o-theek (bibliotheek voor speelgoed), tijdschrift of (binnen)speeltuin.” Je kunt ook een dagje uit geven of iets dat ze toch al nodig hadden. Denk aan een rugzak, sportkleding of fiets. Marieke schreef trouwens ook een jeugdversie van haar boek: Dit is een goed gidsje. Een boek voor wereldverbeteraars vanaf negen jaar. Meer kinderboeken met een boodschap vind je op de boekenlijst van Grootouders voor het Klimaat, tipt Alina. En ben je op zoek naar een specifiek (tweedehands) boek, dan is Boekenbalie ideaal.
3. Eten
Het huis is versierd en de cadeaus ingepakt. Tijd om het kerstdiner voor te bereiden. Wees gerust! Wie ook aan tafel rekening wil houden met de impact op het milieu, hoeft echt niet ineens alles om te gooien, zegt Demian Parasmo, chefkok van Konijnenvoer. “Waar je ook voor kiest, overal kun je de duurzamere keuze maken. De feestdagen zijn het ideale moment om eens wat anders te proberen. Ga bijvoorbeeld eens naar de biologische slager of kijk welke boerderijwinkels er bij jou in de buurt zijn. Duurzaamheid draait niet om perfectie, maar om bewuste keuzes maken die voor jou haalbaar zijn.” Dat kun je zo klein of groot maken als je zelf wilt. “Een makkelijk alternatief voor de typische vleesjus is bijvoorbeeld een jus van plantaardige ingrediënten. Daarvoor kun je groentebouillon inmaken met specerijen en op smaak brengen met onverwachte ingrediënten zoals miso, koffie en balsamico. Zo voeg je een hele rijke umami smaak toe aan je gerecht.”

Aan welke ingrediënten je kunt denken voor de feestdagen? “Paddenstoelen zijn je beste vriend”, zegt Demian. “Ze zijn in het seizoen en goed lokaal verkrijgbaar, maar denk ook aan knolselderij of pompoen. Als je deze groenten een beetje liefde en aandacht geeft, kun je ze omtoveren tot een fantastisch centerpiece.” Maar waar je ook voor kiest, een mooi gerecht begint bij de kwaliteit van de ingrediënten, benadrukt Demian. “Een pompoen uit de intensieve landbouw smaakt anders dan een pompoen afkomstig van de rijke grond van een biodynamische boer.”
Zitten er mensen aan tafel die hun twijfels hebben bij een pompoen of knolselderij als hoofdgerecht, weet dan dat alles valt of staat met de bereiding. “Als je een stuk kip zonder kruiden kookt in een pan met water, is daar ook niets aan. Er zijn allerlei leuke technieken om groente om te toveren tot een bijzonder kerstdiner.” Die technieken zijn allemaal te leren, zegt Demian. “Wij doen bij Konijnenvoer ook geen onmogelijke dingen.” In de kookboeken van Demian of op KonijnenvoerTV leer je er meer over.
Ook voor (non-)alcoholische drankjes heeft Damian tips. “Wij maken zelf kombucha, maar we gebruiken ook graag de siropen van Wilder Land en Roze Bunker. Ze hebben allerlei funky siropen waar je thuis heerlijke (non-)alcoholische cocktails of aperitieven mee kunt maken. Die kun je natuurlijk ook in gerechten gebruiken. The world is your oyster!”
Aan tafel
Een kerstmenu dat met liefde is bereid, verdient een mooi aangeklede tafel. De DIY-experts van thegreenlist.nl verzamelde de leukste tips om je tafel te dekken en decoreren met spullen die je al in huis hebt of tweedehands kunt vinden. “Kijk voor een tafelkleed eens in de kringloop en vergeet vooral niet bij de gordijnstoffen te kijken. Kleinere stukjes stof zijn perfect als tafelloper of voor servetten. De tafel versieren kun je doen met natuurlijke materialen als dennenappels, kerstgroen en lichtjes in oude glazen potten.”
Eten over? Geef het mee aan je gasten, vries het in of organiseer net als Marieke op ‘derde’ kerstdag een Restmis. “We nodigen vrienden uit om alle restjes van de afgelopen dagen mee te nemen.” De redactie van thegreenlist.nl maakte de lekkerste recepten voor overgebleven pepernoten, kerstkransjes en oliebollen. Zo hoef je niets te verspillen.
Nog een laatste tip uit Marieke’s boek: “Bak je zelf oliebollen? Lever je oude frituurvet dan in via Frituurvet Recycle Het, dan kan er nieuwe brandstof van worden gemaakt.”
4. Kleding
Wil jij met een feestelijke outfit aan tafel of op de kerstborrel verschijnen? Volg dan dit stappenplan voor een outfit die feestelijk én duurzaam is.
1. Gebruik wat je al hebt
De meest duurzame optie is natuurlijk kiezen voor iets dat je al hebt. Kijk daarom eerst goed in je eigen kledingkast. Misschien kom je wel iets tegen dat je vroeger graag droeg, maar wat niet meer past of kapot is. Laat het dan vermaken of repareren. Maar denk ook aan het anders combineren of dragen van bestaande items voor een compleet nieuwe look.
2. Ruilen of lenen
Wil je toch iets anders, kijk dan eens in de kast van vrienden of familie. Of pak het groter aan en organiseer een kledingruil. Je zult versteld staan van de leuke items die in iemand anders kast liggen te verstoffen.
Wist je dat er door heel Nederland kledingbibliotheken zijn? Hier kun je kleding lenen tegen betaling. Je vindt er unieke items. Niet alleen leuk voor de feestdagen, maar het hele jaar door een duurzame manier om af en toe iets nieuws te dragen. Thegreenlist.nl verzamelde de leukste kledingbibliotheken van Nederland.
3. Tweedehands kopen
Kringloopwinkels, tweedehands kledingwinkels en Vinted zijn vaak ook schatkamers vol unieke stukken. Grote kans dat je hier precies die blouse, schoenen of sieraden vindt die je outfit feestelijk maken. Check tips voor het vinden van die ene parel in de kringloopwinkel.
4. Kies voor duurzame merken
Als je toch iets nieuws wilt kopen, ga dan voor een duurzaam merk. Op thegreenlist.nl vind je een overzicht van duurzame merken gelet op eerlijke productie, milieu- en klimaatimpact en gebruik van duurzaam (gecertificeerde) materialen.
5. Gesprekken
Heel gezellig al die borrels en kerstdiners, maar wat als je collega’s verwachten dat jij met een foute kersttrui op de borrel verschijnt (die jij nog niet in de kast hebt liggen), of je familie écht vindt dat er vlees op het menu hoort? Voor jezelf duurzamere keuzes maken is één ding, maar tijdens de feestdagen heb je ook te maken met anderen. Hoe houd je het gezellig én blijf je trouw aan jezelf? We vroegen het aan Alina Salomon. Alina is directeur van Stichting KlimaatGesprekken en weet alles over het voeren van een constructief klimaatgesprek.

“We zijn ons er vaak niet van bewust dat tradities gewoon onderlinge afspraken zijn. Ervan afwijken kan lastig zijn, omdat we onszelf niet buiten willen sluiten. Maar als een traditie wringt, kun je altijd kijken of je andere afspraken kunt maken. Goede timing is daarbij belangrijk. Begin ruim van tevoren. Probeer altijd vanuit je hart te spreken, luister en vraag door. Dat kan best spannend zijn, ook bij familie. Maar een voordeel: hen ken je vaak beter. Doe daar je voordeel mee. Als je weet wat zij belangrijk vinden en waar de weerstand zit, is het makkelijker om tot een verbindend gesprek te komen.”
Tot slot misschien wel Alina’s belangrijkste tip: “Verwacht geen acute verandering. Wat voor jou de normaalste zaak van de wereld is, kan voor iemand anders een hele grote stap zijn. Misschien gaat het dit jaar nog op dezelfde manier, maar heb je wel een zaadje geplant. En soms moet je bepaalde tradities ook gewoon behouden, beseffende dat ze niet helemaal klimaatproof zijn. Neem een haardvuur. Niet goed voor het klimaat, maar rond het vuur ontstaan bij ons thuis altijd de mooiste, verbindende gesprekken.”
Kun je wel wat hulp gebruiken? Op de website van KlimaatGesprekken vind je inspiratiesessies, workshops en trainingen.

Bedankt voor je reactie!
Bevestig je reactie door op de link in je e-mail te klikken.