Bij Bloemenweide Boerderij wordt geboerd in harmonie met de natuur

Het is een warme dag. De 120 koeien en kalfjes die op de Bloemenweide Boerderijin Montfoort wonen, relaxen nu nog in de stal, maar mogen over niet al te lang de weide in om te genieten van een divers voedselaanbod. Ramona Schalkwijk, derde generatie boer en eigenaar van de boerderij, besloot een aantal jaar geleden om meer diversiteit aan te brengen in het weiland. Niet alleen gras, maar ook kruiden. En ze plantte verschillende inheemse bomen en heggen aan, waar de koeien graag van snoepen.

“Hoe fijn is het voor hen dat ze kunnen eten wat de natuur ooit voor ze bedacht heeft”, zegt ze. “Het is hartstikke goed voor hun gezondheid en het levert betere melk en mest op. De kruiden, heggen, bomen zorgen ondertussen ook voor meer biodiversiteit en een gezondere bodem. Het hele ecosysteem profiteert ervan.”

Regeneratief in de breedste zin van het woord

Ramona houdt van dat soort win-winsituaties. Het was ook de reden dat ze in 2018 besloot om het familiebedrijf om te gooien. “Ik realiseerde me dat je als boer op allerlei manieren kan bijdragen. In de vorm van gezonde voeding, maar ook door de leefomgeving van mensen te verbeteren. Bijvoorbeeld door natuur toe te voegen en te zorgen voor meer biodiversiteit. Daarnaast verwelkomen we veel mensen op ons erf. Die draaien mee op de boerderij en halen daar veel voldoening uit. Het is fijn om met je handen te werken en daar direct het resultaat van te zien. We zorgen op die manier dus ook voor een stukje zingeving. Al die dingen wilde ik verder brengen. Daar hoorde een andere manier van boeren bij, met meer respect voor de natuur en biodiversiteit.”

Ramona zette daarom in op regeneratieve landbouw: “Regeneratie gaat voor mij over herstel in de breedste zin van het woord. Herstel van natuur, biodiversiteit, kwaliteit van voedsel… Maar bijvoorbeeld ook herstel van contact en samenwerking met de lokale bevolking en omgeving. Daar wilde ik naartoe werken.” Een overstap naar biologische landbouw stond in eerste instantie niet op de agenda, vertelt ze: “Ik vond eigenlijk dat je niet per se een keurmerk nodig had om in harmonie met de natuur te boeren. Daarnaast was de stap naar biologisch op dat moment nog te groot voor ons om korte termijn te maken.”

Een aantal jaar later kwam het behalen van een biologisch keurmerk toch weer bovendrijven. “Ik zie inmiddels de meerwaarde van zo’n keurmerk echt wel. Dat (potentiële) klanten in één oogopslag kunnen zien: dit klopt. Daarnaast hadden we inmiddels al behoorlijk wat stappen in de juiste richting gezet. Dus vorig jaar zijn we officieel gestart met het behalen van een biologisch keurmerk.”

De overstap naar biologisch

De grote vraag is natuurlijk: hoe maak je die overstap als voormalig intensief melkveebedrijf? Biologisch boeren betekent geen chemische bestrijdingsmiddelen, geen kunstmest, minder koeien per hectare grond, uitsluitend biologisch voer en weinig tot geen medicatie voor de koeien. Dat vraagt om investeringen, het betekent dingen anders doen én kan leiden tot minder inkomsten. Ramona bracht het aantal koeien op de boerderij bijvoorbeeld terug van 180 naar 120. Hoe leidde ze al deze veranderingen in goede banen? “Ten eerste is dit niet iets dat je binnen een jaar even regelt”, zegt ze. “Je moet een goed plan hebben en er echt wel een paar jaar de tijd voor nemen."

“Voor mij begon het met een rekensom, namelijk: wat kost het ons om een liter melk te produceren onder optimale omstandigheden? Dus met behoud van dierenwelzijn, biodiversiteit, de financiële ruimte om tegenvallers op te vangen, een salaris voor de boer, noem maar op”, vervolgt ze. “Daar kwam een bedrag uit. Vervolgens ben ik op zoek gegaan naar mogelijke klanten die bereid waren om die prijs ook echt te betalen.”

Die waren er gelukkig. Ramona verzamelde in de afgelopen jaren allerlei gelijkgestemde bedrijven en organisaties om zich heen, die achter haar missie staan en het duurzame karakter van haar producten kunnen gebruiken in hun eigen bedrijfsmodel. Het begon met cateraar Vitam en maaltijdboxconcept Boerschappen. Al snel opende Ramona ook een eigen boerenwinkel of haar erf, van franchiseconcept Oogst.

“Op die manier koppelde ik onze producten steeds vaker direct aan eindgebruikers. Dat klinkt misschien logisch, maar voor een melkveebedrijf is dat eigenlijk best bijzonder. Bij de meeste melkveehouders wordt de melk elke drie dagen opgehaald en gaat het direct naar de fabriek. Je weet op die manier zeker dat je het kwijt kan, maar je hebt totaal geen inspraak op de prijs. Door het anders te doen, konden we onze eigen prijs bepalen en stapje voor stapje veranderingen doorvoeren.”

Andere inkomstenbronnen aanboren

Een ander belangrijk onderdeel van dat proces, was het aanboren van nieuwe inkomstenbronnen. Ook daar speelde samenwerking een belangrijke rol. Zo sloeg Bloemenweide Boerderij de handen ineen met Wilder Land, dat (onder andere) theeblends maakt van kruiden die vaak als onkruid worden bestempeld. Zoals brandnetels. “Die groeien hier graag, dus daar hebben we een stukje grond voor gereserveerd”, aldus Ramona. “Wilder Land heeft die destijds van ons gekocht. Tegenwoordig oosten we lindebloesem voor hen.”

Daarnaast droeg Ramona haar steentje bij aan een woonbouwproject in de regio, door een habitat voor de heikikker aan te leggen op de boerderij. “Om een woonwijk te kunnen bouwen, moest er een compensatiegebied komen voor deze kikker. Dat hebben wij opgepakt. Ik vind dat soort samenwerkingen zo gaaf, iedereen wordt er blij van. Voor ons is het prachtig om dat leefgebied voor de heikikker te creëren; het is een extra inkomstenbron en een sieraad voor de omgeving. En voor hen maakte het de bouw van de woonwijk mogelijk. Een echte win-win.”

Ook ging Ramona an de slag met agroforestry, door notenbomen aan te planten. “We zitten hier op de oude stroomrug van een rivier. Dat betekent dat we wat hogere en dus drogere grond hebben. Daar passen fruitbomen heel goed bij. Appel- en peerboomgaarden zijn er genoeg in de regio, dus we zijn voor notenbomen gegaan.” Om dit mogelijk te maken, betrok Ramona de lokale bevolking: “Omwonenden konden investeren in de aanplant van een boom. In ruil daarvoor krijgen ze de eerste kilo’s van de oogst, die we dit jaar verwachten.”

Biologische Bloeikaas

Bloemenweide Boerderij zit momenteel op het hoogtepunt de omschakeling naar biologisch. Dat worden spannende maanden. Het krachtvoer dat de koeien nog krijgen, moet namelijk van biologische teelt afkomstige zijn en dat betekent hogere kosten. Maar de Bloemenweide Boerderij ontvangt nog niet de hogere melkprijs die daarbij hoort. Om dat gat te dichten, zal Ramona kaas maken van de biologische melk die haar koeien de aankomende maanden leveren. Om die vervolgens te verkopen aan iedereen die het hebben wil.

“We hebben onszelf het doel gesteld om 10.000 kilo van deze Bloemenweide Bloeikaas te verkopen in de aankomende maanden. Momenteel staat de teller al op 4280 kilo”, zegt ze. “Door onze melk op deze manier in te zetten, zorgen we ervoor dat het niet in de gangbare melkplas verdwijnt, maar terecht komt bij mensen die ons verhaal waarderen. En het stelt ons in staat om deze financieel uitdagende periode te overbruggen en de overschakeling naar biologisch te maken.”

Blauwdruk voor biologisch?

Als de Bloeikaas eenmaal is gemaakt en verkocht, hoopt Ramona een beetje uit te kunnen rusten. “We zijn nu al bijna 10 jaar bezig met constant vernieuwen en innoveren. Dus een beetje rust zou welkom zijn. Tegelijkertijd ken ik mezelf en verzin ik vast weer iets nieuws. Meer bomen, natuurvriendelijke oevers, misschien wel een nieuwe kaassoort… Ik zit niet graag stil.”