Cruydt-Hoeck: de grootste kraamkamer van Nederland voor inheemse planten

Wie het erf van Cruydt-Hoeck oploopt, valt het meteen op: het gonst er van de rondvliegende insecten. Dat is niet voor niets. Cruydt-Hoeck kweekt uitsluitend (de zaden van) wilde en inheemse planten, die oorspronkelijk voorkomen in Nederland en Vlaanderen. Van Akelei en Duizendblad tot Robertskruid en Bieslook. De relatie tussen deze planten en de insecten in ons land gaat duizenden jaren terug. Ze zijn daarom perfect op elkaar afgestemd. Zo bloeien inheemse bloemen precies op het juiste moment, zodat insecten toegang hebben tot stuifmeel en nectar op de momenten dat dat nodig is. En dat is hartstikke goed voor de biodiversiteit.

“Als je inheemse bloemen en planten terugbrengt in een gebied, volgen de bijen, vlinders en andere insecten vanzelf. Dat blijkt zowel uit onderzoek als de praktijk”, zegt Jasper Helmantel, die Cruydt-Hoeck samen met Jojanneke Bijkerk overnam in 2007. “De natuur is wat dat betreft heel veerkrachtig. Als je de juiste omstandigheden creëert, herstelt die zich razendsnel.”

Inheemse zaden en planten

Dat is ook precies de missie van Cruydt-Hoeck: natuur- en biodiversiteitsherstel. En dat is hard nodig. “Ik denk dat bijna iedereen zich het beroemde onderzoek uit 2017 wel herinnert. Daaruit bleek dat in 27 jaar tijd maar liefst 76 procent van de insectenmassa was verdwenen”, aldus Jasper. “Dat nieuws sloeg in als een bom. Er is echt werk aan de winkel. Daar willen wij een bijdrage aan leveren.”

Dat doet Cruydt-Hoeck door inheemse zaden en planten te leveren aan allerlei klanten in Nederland en Vlaanderen. Van gemeentes en waterschappen tot hoveniersbedrijven, groenvoorzieners en hobbytuiniers. De kwekerij zet daarbij in op variatie. “Hoe gevarieerder de planten- en bloemensoorten, hoe robuuster en veerkrachtiger een ecosysteem wordt”, legt Jasper uit. “Als het even wat minder gaat met de ene plantensoort, kan de andere dat gat namelijk opvullen.”

De zaden en planten van Cruydt-Hoeck worden bijvoorbeeld gebruikt om openbare ruimtes en industrie- en bedrijventerreinen te vergroenen. Maar denk bijvoorbeeld ook aan groene daken, natuurinclusieve landbouw, schoolpleinen en dijken. De speciaal voor gemeenten ontwikkelde zadenmengsels zijn afgestemd op verschillende grondsoorten, gebieden en streken, zodat ze zo goed mogelijk aansluiten bij de ecosystemen waar ze worden ingezaaid. Ook mengsels op maat behoren tot de mogelijkheden. Alles wordt per post verstuurd.

Idealistische realisten

Mede door deze aanpak zit Cruydt-Hoeck al jaren in de lift, het is inmiddels een miljoenenbedrijf. Jasper verwacht dat die groei de komende jaren alleen maar doorzet. Dat heeft meerdere redenen. Ten eerste zit de tijdsgeest mee, zegt hij: “We merken dat biodiversiteit steeds hoger op de agenda staat. Steeds meer overheden, bedrijven en burgers zijn zich bewust van het biodiversiteitsprobleem en willen een positieve bijdrage leveren. We merken bijvoorbeeld bij dijkverzwaringsprojecten dat het zaaien van kruidenrijke mengsels steeds vaker wordt meegenomen in de plannen. Daarnaast staat er Europese wet- en regelgeving op de planning die overheden verplicht om natuur te herstellen. Ook dat helpt mee.”

Daarnaast heeft de groei van Cruydt-Hoeck alles te maken met de instelling van de eigenaren: Jasper en Jojanneke. “Iemand omschreef ons ooit als idealistische realisten. Dat vind ik nog steeds een mooie term”, aldus Jasper. “Wij zijn echte wereldverbeteraars, maar we snappen ook dat er geld verdiend moet worden. Heel plat gezegd: hoe meer geld we verdienen, hoe beter we de natuur kunnen helpen.”

Niet alleen planten verkopen

Cruydt-Hoeck werd in 1978 opgericht door Rob Leopold en Dick van der Burg. Zij zagen toen al dat wilde planten langzaamaan verdwenen uit het landschap. “Nederland is zo plat als een pannenkoek dus elk stukje land is eigenlijk inzetbaar voor nuttig gebruik. Van landbouw tot infrastructuur en industrieterreinen”, aldus Jasper. “Daar lijdt de natuur onder. Rob en Dick zagen dat en wilden er wat aan doen.” Cruydt-Hoeck was geboren, maar de kwekerij opereerde decennialang op relatief kleine schaal. Er was toentertijd namelijk maar weinig vraag naar inheemse zaden. Toen Leopold en Dick overleden, dutte de kwekerij verder in.

“In 2006 werden Jojanneke en ik gevraagd om Cruydt-Hoeck over te nemen, door de weduwe van Rob”, vertelt Jasper. “Het bleek een bedrijf te zijn waar wij naar op zoek waren zonder dat we het wisten. We wilden allebei meer doen om het biodiversiteitsvraagstuk op de kaart te zetten. Niet alleen door planten te kweken en verkopen, maar door een verhaal te vertellen en een missie uit te dragen. Met Cruydt-Hoeck konden we daarmee aan de slag.

Jojanneke is van huis uit plantenecoloog en vegetatiekundige. Zij focust zich binnen Cruydt-Hoeck op zaken als de ecologische kwaliteit, het productieproces en het verzamelen van het bronmateriaal uit het wild. Jasper focust zich op de financiële, commerciële en zakelijke kant. “Zo vullen we elkaar goed aan”, aldus Jasper. “Inmiddels zijn we uitgegroeid tot een bedrijf met ongeveer 60 medewerkers en 65 hectare aan zadenteelt.”

Goed zorgen voor de bodem

De zaden probeert Cruydt-Hoeck zo duurzaam en natuurvriendelijk mogelijk te produceren. . Kunstmest en pesticiden worden sowieso al niet gebruikt. Daarnaast werkt Cruydt-Hoeck tegenwoordig bijna volledig veen- en turfvrij. “Dat zijn ideale substraten om planten op te telen in potjes, maar om turf te winnen worden natuurgebieden afgegraven. Daarnaast houdt het veel CO2 vast, dat vrijkomt als je het opgraaft”, aldus Jasper. “Het was een behoorlijke zoektocht om een goed alternatief te vinden, maar samen met partners is dat gelukt. We werken tegenwoordig met een mix van onder andere compost, houtvezels en boomschors.”

Daarnaast heeft Cruydt-Hoeck een dak vol zonnepanelen, zoekt het actief naar mogelijkheden om regenwater op te vangen en staan de velden vol met heggen en hagen. “Dat zijn als het ware de snelwegen van het platteland”, legt Jasper uit. “Bijvoorbeeld voor muizen, egels, kevertjes, noem maar op. Als zij een weiland moeten oversteken zonder beschutting, is het eigenlijk net alsof ze een woestijn moeten doorkruisen. En ze zijn dan een gemakkelijke prooi voor roofdieren. Heggen en hagen bieden hun beschutting, voedsel en een veilige oversteek.”

Ook zorgt Cruydt-Hoeck zo goed mogelijk voor de bodem. Landbouw kan een bodem uitputten, dus het is belangrijk om die gezond en vitaal te houden. “Dat doen we bijvoorbeeld door compost en ruige stalmest te gebruiken, dat de bodem verbetert. Maar ook door bepaalde gewassen te telen. Momenteel staat bijvoorbeeld mosterdzaad in bloei op een stuk van ons erf dat een tijdje braak heeft gelegen. Weliswaar geen inheemse plant, maar we gebruiken het om de bodem te revitaliseren.”

Voorbij de hobbysfeer

In de aankomende jaren hoopt Cruydt-Hoeck een forse groei door te maken. Meer afzet, meer land, meer gebouwen en meer materieel. “Er komen grote projecten aan en we zien de vraag snel toenemen. We moeten ons goed voorbereiden op die toekomst, zodat we de vraag straks ook nog aankunnen.”

Hard werken dus. En fors investeren in de toekomst, met de hulp van Triodos Bank. “In onze idealistische bubbel vinden mensen dat soms lastig, die commerciële kant van duurzaam ondernemen”, zegt Jasper. “Maar wij hebben er zelf geen moeite mee. Door de commerciële kant goed op orde te hebben, kunnen we onze missie steeds beter handen en voeten geven. Idealisme moet juist niet in de hobbysfeer blijven hangen.”