Dementie raakt steeds meer mensen. Momenteel leven ruim 280.000 mensen met dementie in Nederland, en de verwachting is dat dat aantal richting de half miljoen stijgt in 2040. Die cijfers maken één vraag steeds urgenter: hoe organiseren we dementiezorg op een manier die niet alleen veilig is, maar ook menselijk en waardig?
Burgerinitiatief
In Warffum, een klein dorp in Noord-Groningen, krijgt die vraag sinds 2020 een concreet antwoord. Toen het voormalige bejaardenhuis van Warffum de deuren sloot, verdween ook het zorgaanbod uit het dorp. “Dit is een krimpregio én aardbevingsgebied,” vertelt bestuurslid Rommie Hoopman. “Toen we begonnen, was er in het noorden geen kleinschalig huis voor mensen met dementie zoals wij dat voor ogen hadden.”
Die leegte vormde de aanleiding voor Het Groen Gasthuis, een burgerinitiatief van Marianne te Velde, Rommie Hoopman en Vincent Fennis. Rommie is verpleegkundige en was tot voor kort locatiehoofd. Marianne kookt nog altijd een paar keer per week in het gasthuis, als het even kan samen met bewoners en met groenten uit de eigen tuin. Ze vonden elkaar in een gedeelde ervaring: alle drie hadden ze een ouder met een zorgbehoefte. “Dat verbond ons.”
Triodos Bank financiert Het Groen Gasthuis
Triodos Bank financiert Het Groen Gasthuis. Relatiemanager Klarien van der Meulen legt uit waarom: “Bij Triodos Bank geloven we in de kracht van burgerinitiatieven. Een mooi voorbeeld hiervan is Het Groen Gasthuis. Drie bevlogen burgers met hart voor de zorg van ouderen hebben in Warffum een prachtige woonplek gecreëerd voor zestien mensen met dementie, in een dorp waar geen verpleegtehuis meer was. Door een grondig verbouwing heeft het pand ook nog eens een energielabel A+.”
In Het Groen Gasthuis wordt door een vaste club betrokken zorgpersoneel en een grote groep vrijwilligers hoogwaardige zorg geleverd, met veel persoonlijke aandacht voor de wensen van iedere bewoner. “Daarom past dit initiatief zo goed bij Triodos Bank, wij willen graag menswaardige zorg financieren”, vervolgt Klarien. “En het sluit aan bij verschillende thema’s die wij belangrijk vinden, zoals welzijn, maatschappelijke betrokkenheid en de energietransitie. We zien Het Groen Gasthuis als een inspirerend voorbeeld voor heel Nederland.”
“We hopen in de toekomst meer van dit soort inspirerende projecten te kunnen financieren. Juist ook in de uithoeken van Nederland, waar we belangrijke voorzieningen op veel plekken zien verdwijnen.”
Wil jij een zorgcollectief opzetten of uitbreiden en ben je op zoek naar financiering? We bespreken graag de mogelijkheden. Neem contact op met relatiemanager Klarien van der Meulen via [email protected] of 06-16104030.
Van notariswoning tot zorgvoorziening
Er volgde een lange zoektocht naar een geschikte locatie. Het oude bejaardentehuis bleek geen optie en nieuwbouw was te duur. Pas toen de voormalige notariswoning aan de Stationsweg vrijkwam, viel alles op zijn plek: een groot pand midden in het dorp, met een indrukwekkende, deels ommuurde tuin.
De opstartfase was allesbehalve eenvoudig. “We hadden natuurlijk geen miljoen op de bank en er moest hier echt veel gebeuren”, vertelt Marianne. Met hulp van vrienden en familie werd er eindeloos geklust. “We dachten: mócht het allemaal floppen, dan gaan we hier gewoon zelf wonen.”
Financiële steun kwam eerst alleen van een lokale stichting, aangevuld met een subsidie vanuit de provincie. Toen Triodos Bank zich aansloot, volgde ook het Restauratiefonds. “Toen begon het balletje te rollen en kwam het project definitief van de grond.” Inmiddels zijn er naast de kamers van de bewoners twee gezellige woonkamers, staat er een kas in de diepe tuin en is een serre in aanbouw.
Het Groen Gasthuis is te vinden in een statige en gerestaureerde villa uit 1880.
Het biedt woonruimte voor 17 bewoners. Zij worden ondersteunt door 26 medewerkers en circa 25 vrijwilligers.
De inspanningen bij Het Groen Gasthuis werden vorig jaar bekroond met de gemeentelijke erepenning van gemeente Het Hogeland.
Het belang van kleinschaligheid
Wat Het Groen Gasthuis onderscheidt, is de uitgesproken visie op dementiezorg. “Je hebt allerlei grote verpleeghuizen in de regio,” zegt Rommie. “Maar iets kleinschaligs voor mensen met dementie ontbrak hier. En kleinschaligheid is nou juist zo belangrijk voor onze visie. We kijken echt anders naar hoe je het beste om kan gaan met mensen met een haperend brein.”
Die visie is mensgericht en focust zich op het verlagen van stress. Rommie: “Bij mensen met dementie functioneren de hogere lagen van het brein, die verantwoordelijk zijn voor plannen, organiseren en nadenken, minder goed. Maar het emotionele brein blijft vrijwel intact. Dat betekent dat comfort en het vermijden van stress enorm belangrijk zijn.”
Marianne licht toe: “Kleine dingen waar wij niet meteen wakker van liggen, zoals het kwijtraken van een sleutel, kunnen bij mensen met dementie continu stress veroorzaken. Vroeger was de algemene opvatting dat je vooral veel moest oefenen met mensen met dementie, door vragen te stellen als: ‘Wat heb je vandaag gegeten?’ Het idee was dat herhaling hen zou helpen om vaardigheden te behouden.”
Maar dat werkt juist averechts, zeggen ze bij Het Groen Gasthuis. Marianne: “Voor mensen met beginnende dementie zijn zulke vragen een enorme bron van stress. Ze merken dat ze het niet meer weten, en uit schaamte gaan ze antwoorden verzinnen of de vraag ontwijken.”
De mens centraal
Rommie vult aan: “Iedere medewerker en vrijwilliger bij ons wordt hierin getraind. We leren hen om te vertragen, echt contact te maken en complimentjes te geven, om zo een sfeer te creëren die stress vermindert. De kleinschaligheid versterkt dat effect: omdat we iedereen goed kennen, hun levensverhaal, gewoontes en voorkeuren, kunnen we snel inspelen op wat iemand nodig heeft of probeert te zeggen.”
De families en relaties van de bewoners zijn daarbij onlosmakelijk met de bewoners en de zorgvisie verbonden. “Je bent als mens met dementie niet alleen,” zegt Marianne. “Je neemt je netwerk mee. Dat willen we hier voelbaar maken. Gasten zijn welkom, kunnen mee-eten, onderdeel blijven van het leven.” Rommie: “Mensen met dementie moet je niet wegstoppen. Ze moeten juist centraal staan.”
De kracht van samen eten en samenleven
In Het Groen Gasthuis vind je dan ook geen aparte koffiekamer voor medewerkers. Of het nou lunchen of koffiedrinken is: bewoners, medewerkers en de vele vrijwilligers zitten hier samen aan tafel. Dat is niet alleen gezellig, het heeft ook een duidelijke functie. Door samen te eten, spiegelen de bewoners de handelingen die ze zien.
“Mensen met dementie vergeten soms gewoon hoe eten werkt. Zien hoe anderen dat doen, kan een heel belangrijke stimulans zijn”, vertelt Marianne. “En wij zien ook meteen wat iemand eet en hoeveel. Als het even niet lukt, bewaren we wat eten en proberen we het later gewoon nog eens. Dat is in een grootschalige setting veel lastiger om te doen.”
Vertragen als basisprincipe
Bewoners worden zoveel mogelijk betrokken bij alledaagse handelingen: groenten uit de tuin halen, brood halen bij de bakker. Rommie: “Onze bewoners hebben geen toekomst. En vaak ook geen verleden meer. Het nu is alles wat er is.” In de gang blijven de rekken met schone was vaak gewoon een tijdje op hun plek. “Als bewoners erlangs lopen, blijven ze soms even staan en vouwen ze een paar doeken op. Of ze willen gewoon even de stoffen voelen. Het gaat niet om snelheid,” verklaart Rommie. “Het gaat om verbinding en het huiselijke, het vertrouwde, zoveel mogelijk behouden.”
Strategisch verleiden
Voor Het Groen Gasthuis is het van groot belang dat nieuwe bewoners genoeg tijd krijgen om te landen. “Onze bewoners hebben 24-uurszorg nodig. Maar niemand wil zijn eigen huis uit,” vertelt Marianne. “Door vooraf huisbezoeken te doen, weten we waar iemand vandaan komt. We willen iemands levensverhaal in kaart brengen.” Vanuit daar laten ze nieuwe bewoners eerst eens rondkijken in Het Groen Gasthuis, en eten ze vaak alvast een paar keer mee. Ze noemen dit ‘strategisch verleiden’.
“Dat heeft niets te maken met mensen bedonderen, het gaat erom dat mensen een fijn gevoel krijgen bij deze plek,” legt Rommie uit. “We hebben in het prille begin zelfs meegemaakt dat mensen tijdens de verbouwing, tussen alle rommel, al zeiden: ‘Ik voel me hier thuis, ik voel me veilig.’ Het gaat om dat gevoel van de omgeving. Dat beklijft in het emotionele brein. Dat maakt het verschil.” Marianne: “Bewoners herkennen ons misschien niet bij naam, maar wel aan onze energie. Het gaat erom dat iemand zich hier fijn voelt.”
Een huis dat meebeweegt met het brein
In Het Groen Gasthuis is elke kamer anders. Bewoners nemen zoveel mogelijk hun eigen meubels mee. “We kijken zelfs naar hoe het bed thuis stond,” zegt Rommie. “Hoe je uit bed stapt, wat je ziet als je wakker wordt, het schilderijtje boven het voeteneind. Dat draagt er allemaal aan bij dat mensen zich thuis voelen.”
Het wenproces is essentieel, vertelt Marianne: “Als mensen te lang thuisblijven en hier pas op het allerlaatste moment komen, wordt het contrast met de nieuwe omgeving groot en is aanpassen veel lastiger. Thuis vereenzamen ze vaak, verliezen ze prikkels om te bellen, mensen op te zoeken, op een gegeven moment zelfs om te eten of te drinken. Hier krijgen ze een kans om langzaam in een nieuwe omgeving te landen, te genieten van de gezelligheid, aandacht en goede verzorging.”
Rommie vult aan: “Soms knappen mensen hier zichtbaar op omdat ze thuis wat verwaarloosd waren. Bij ons krijgen ze gezonde voeding, liefde en aandacht. Dat maakt een groot verschil in hun dagelijks leven.”
Een leven vol ervaringen
Nederland staat voor een fundamentele vraag: blijven we zorg organiseren rondom systemen en efficiëntie, of rondom mensen en hun beleving? In Warffum kiezen onomwonden voor dat laatste. “We willen waardegedreven zorg leveren, niet werken vanuit winstoogmerk”, sluit Rommie af. “Daarom stellen we de mens centraal. Natuurlijk is er de ziekte, en daar is goede zorg voor nodig, maar het blijven boven alles mensen met een heel verleden: een carrière, een familie, een leven vol ervaringen.”
Bedankt voor je reactie!
Bevestig je reactie door op de link in je e-mail te klikken.