“Een collega die tijdens haar vakantie van drie weken elke dag de geur van bosbrand rook. Een buurvrouw die door de hitte nachtenlang niet kon slapen en in die wakkere uren eindeloos bleef piekeren over klimaatverandering. Een vriendin die moeder wil worden, maar worstelt met onzekere gedachten over de wereld waarin het kind zal opgroeien. Deze zomer leek het alsof veel meer mensen om me heen zich zorgen maakten over klimaatverandering. Een probleem dat lange tijd ver weg en abstract was, klopte ineens op onze voordeur. Het monster onder ons bed bleek echt te bestaan en kwam daar ineens onder vandaan.  

Ik herken de zorgen daarover ook bij mezelf. Ik werk als onderzoeker voor een bank die de missie heeft om de wereld beter, mooier en duurzamer te maken. Dit betekent dat ik veel mensen spreek die zich daarover inzetten en dat is enorm inspirerend. Maar het betekent óók dat ik de negatieve ontwikkelingen nauwlettend volg. En dat waren er de afgelopen maanden nogal wat. Europese wetgeving op het gebied van duurzaamheid die wordt uitgesteld en afgezwakt, terwijl de bosbranden op hun hoogtepunt waren. Financiering van fossiele brandstoffen die, elf jaar na het Klimaatakkoord van Parijs, weer toeneemt. De grens van 1,5°C opwarming van de aarde die razendsnel dichterbij komt. Het doet wat met me, net als met vele anderen.

Dus ik vroeg me af: hoe kun je omgaan met die gevoelens, zonder je kop in het zand te steken of de hoop te verliezen? 

Wat is klimaatangst? 

Maar eerst: waar hebben we het eigenlijk over? Klimaatverandering heeft een hele reeks nieuwe emoties met zich meegebracht, zoals klimaatwoede, -verdriet, en -angst. Dat kan verschillende redenen hebben. Misschien heb je de gevolgen van klimaatverandering zelf ervaren. Of misschien je naasten wel. Of meer indirect: je ziet de gevolgen op het nieuws of online en maakt je daardoor steeds meer zorgen over de toekomst. 

Dit komt veel voor. In een onderzoek onder 10.000 jongeren in tien landen (waaronder het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Portugal) stelde bijna zes op de tien ondervraagden dat ze zich veel of zelfs heel veel zorgen maken over klimaatverandering. 

“De gevoelens die we nu ervaren, kunnen ons samenbrengen en de basis leggen voor gezamenlijke actie.”

Roos Walstock, onderzoeker bij Triodos Bank

Van angst naar hoop 

Dus hoe om te gaan met de gevoelens die daarmee gepaard gaan? Daar zijn inmiddels al veel boeken en artikelen over geschreven. De één praat over ‘earth emotions’, de ander over ‘generation dread’. Weer een ander biedt een ‘handboek voor klimaatangst’ aan. Maar veel manieren en strategieën die worden besproken, komen ongeveer op hetzelfde neer: het doel is niet om van je klimaatangst af te komen, maar om je relatie ermee te veranderen. Accepteer het, zoek anderen op die hetzelfde ervaren, praat erover en ga niet bij de pakken neerzitten. 

Daar ligt wat mij betreft namelijk een belangrijke kans. De gevoelens die we nu ervaren, kunnen ons samenbrengen en de basis leggen voor gezamenlijke actie. En klimaatverandering is bij uitstek een thema waar gezamenlijke inspanningen onmisbaar zijn. Complete systemen moeten op de schop en dat lukt niemand in hun eentje. 

Het verschil tussen hoop en optimisme 

Voor mij zit hierin ook het verschil tussen ‘optimisme’ en ‘hoop’. De Tsjechische schrijver en staatsman Václav Havel zei: “Hoop is niet hetzelfde als optimisme. Het is niet de overtuiging dat iets goed zal aflopen, maar de zekerheid dat iets zin heeft, ongeacht de afloop.” 

Hoop betekent dat je gelooft dat de kans op iets niet nul is, en dat je bereid bent om ervoor te vechten. Hoop is niet iets waar we op wachten. Het is iets wat we zelf maken door ernaar te handelen. We hopen wanneer we ons aansluiten bij een lokale actiegroep, naar een protest of klimaatmars gaan, ons huis verduurzamen of projecten steunen waar we achter staan. Niet omdat succes gegarandeerd is, maar omdat de kans dat het zin heeft nog niet nul is. 

Tijd voor actie 

Deze zomer zat het monster niet meer onder ons bed, maar stond het buiten, in de echte wereld. We zagen het op uitdrogende akkers, we voelden het in onze hete slaapkamers en we roken het in de rook van de bosbranden. De gevoelens die dit oproept, mogen er zijn. Maar ze mogen ons niet verlammen. Laten we het vooral omzetten in verbinding, actie en de hoop dat we het tij kunnen keren.”